Hüquqi şəxs nədir? MMC yaratmaq üçün əsas anlayışların izahı
Bu məqalədə MMC yaratmaq, şirkət qeydiyyatı, hüquqi şəxs, təsisçi, nizamnamə, hüquqi ünvan və dövlət qeydiyyatı ilə bağlı ən vacib anlayışlar sadə, aydın və qanunvericiliyin mahiyyətinə uyğun şəkildə izah olunur.
Hüquqi şəxsin onlayn qeydiyyatı: 15 dəqiqə ərzində sürətli, rəsmi və onlayn qeydiyyat proseduru üçün müraciət
Hüquqi şəxs nədir? MMC yaratmaq üçün əsas anlayışların izahı
Azərbaycanda sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaq istəyən şəxslərin ilk qarşılaşdığı hüquqi məsələlərdən biri hüquqi şəxs anlayışıdır. Xüsusilə Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət (MMC) yaratmaq istəyən fiziki və hüquqi şəxslər dövlət qeydiyyatı prosesinə başlamazdan əvvəl qanunvericilikdə istifadə olunan əsas terminləri düzgün başa düşməlidirlər.
“Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı və dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu hüquqi şəxslərin yaradılması, dövlət qeydiyyatı, dövlət reyestrinin aparılması və qeydiyyat prosedurlarının hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Bu qanunda istifadə olunan anlayışların düzgün mənimsənilməsi qeydiyyat zamanı yaranacaq sualların qarşısını almağa kömək edir.
Hüquqi şəxs nədir?
Hüquqi şəxs qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada yaradılan, öz adından hüquq və vəzifələr əldə edə bilən, əmlaka malik olan, öhdəliklər daşıyan və məhkəmədə iddiaçı və ya cavabdeh qismində iştirak edə bilən təşkilatdır.
Sadə dillə desək, hüquqi şəxs insanların yaratdığı, lakin hüquq qarşısında ayrıca şəxs kimi tanınan təşkilatdır.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən MMC-lər, ASC-lər, QSC-lər, kooperativlər, fondlar, ictimai birliklər və digər təşkilatlar hüquqi şəxs hesab olunur.
MMC nədir?
MMC (Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət) Azərbaycanda sahibkarlar tərəfindən ən çox seçilən kommersiya hüquqi şəxs formasıdır.
MMC təsisçilər tərəfindən yaradılır və onun iştirakçıları cəmiyyətin öhdəliklərinə görə yalnız qoyduqları pay həcmində məsuliyyət daşıyırlar.
Bu səbəbdən MMC forması:
– kiçik bizneslər;
– orta sahibkarlıq subyektləri;
– ailə biznesləri;
– startap layihələri;
– xidmət və ticarət şirkətləri üçün ən geniş istifadə olunan hüquqi təşkilati formadır.
Dövlət qeydiyyatı nədir?
Dövlət qeydiyyatı hüquqi şəxsin rəsmi şəkildə yaradılmasının dövlət tərəfindən təsdiq edilməsidir.
Qeydiyyat başa çatdıqdan sonra:
– hüquqi şəxs hüquqi status qazanır;
– dövlət reyestrinə daxil edilir;
– VÖEN əldə edir;
– rəsmi fəaliyyət göstərmək hüququ yaranır.
Dövlət qeydiyyatı olmadan hüquqi şəxs kimi sahibkarlıq fəaliyyəti həyata keçirmək mümkün deyil.
Dövlət reyestri nədir?
Dövlət reyestri dövlət qeydiyyatından keçmiş hüquqi şəxslər barədə məlumatların toplandığı rəsmi informasiya bazasıdır.
Reyestrdə aşağıdakı məlumatlar saxlanılır:
– şirkətin tam adı;
– VÖEN;
– hüquqi ünvan;
– fəaliyyət vəziyyəti;
– qanuni təmsilçi;
– qeydiyyat tarixi;
– digər hüquqi məlumatlar.
Bu məlumatlar qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada istifadə olunur.
Təsisçi kimdir?
Təsisçi hüquqi şəxsin yaradılması barədə qərar qəbul edən fiziki və ya hüquqi şəxsdir.
MMC bir və ya bir neçə təsisçi tərəfindən yaradıla bilər.
Təsisçilər:
– şirkətin yaradılması barədə qərar qəbul edir;
– nizamnaməni təsdiqləyirlər;
– nizamnamə kapitalını müəyyən edirlər;
– rəhbəri təyin edirlər.
MMC yaradıldıqdan sonra təsisçilər iştirakçı statusunu əldə edirlər.
Hüquqi ünvan nədir?
Hüquqi ünvan hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatında göstərilən rəsmi ünvanıdır.
Bu ünvan:
– dövlət orqanları ilə yazışmalar üçün istifadə olunur;
– rəsmi bildirişlərin göndərildiyi ünvandır;
– dövlət reyestrində əks etdirilir.
Hüquqi ünvan faktiki fəaliyyət ünvanı ilə eyni olmaq məcburiyyətində deyil. Lakin təqdim edilən məlumatların düzgünlüyü qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmalıdır.
Nizamnamə nədir?
Nizamnamə hüquqi şəxsin əsas təsis sənədidir.
Burada aşağıdakılar müəyyən edilir:
– şirkətin adı;
– hüquqi ünvanı;
– fəaliyyət istiqamətləri;
– idarəetmə qaydaları;
– iştirakçıların hüquq və vəzifələri;
– mənfəətin bölüşdürülməsi;
– ləğv edilmə qaydaları.
Nizamnamə şirkətin daxili fəaliyyətinin hüquqi əsasını təşkil edir.
Nizamnamə kapitalı nədir?
Nizamnamə kapitalı təsisçilərin şirkətin yaradılması zamanı formalaşdırdıqları əmlak və ya pul vəsaitidir.
Bu kapital:
– iştirakçıların paylarını müəyyən edir;
– şirkətin ilkin maliyyə bazasını yaradır;
– hüquqi şəxsin fəaliyyətinin başlanğıc resurslarından biri hesab olunur.
Kapitalın məbləği qanunvericilik çərçivəsində müəyyən edilir və təsis sənədlərində göstərilir.
Qanuni təmsilçi kimdir?
Qanuni təmsilçi hüquqi şəxsin adından fəaliyyət göstərmək səlahiyyətinə malik olan şəxsdir.
Əksər hallarda bu şəxs direktor olur.
Qanuni təmsilçi:
– müqavilələr bağlayır;
– dövlət orqanları qarşısında şirkəti təmsil edir;
– bank hesablarını idarə edir;
– rəsmi sənədləri imzalayır.
Onun səlahiyyətləri nizamnamə və qanunvericiliklə müəyyən edilir.
Elektron dövlət qeydiyyatı nədir?
Elektron dövlət qeydiyyatı hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına məsafədən, elektron formada müraciət edilməsini nəzərdə tutur.
Elektron qeydiyyatın üstünlükləri:
– vaxta qənaət;
– operativ sənəd dövriyyəsi;
– şəffaflıq;
– elektron izləmə imkanı;
– dövlət xidmətlərinə rahat çıxış.
Rəqəmsallaşma nəticəsində sahibkarların dövlət qeydiyyatı prosesinə çıxışı daha rahat olmuşdur.
Vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi (VÖEN) vergi uçotu məqsədilə hüquqi şəxsə verilən unikal identifikasiya nömrəsidir.
VÖEN vasitəsilə:
– vergi uçotu aparılır;
– elektron xidmətlərdən istifadə edilir;
– bank hesabları açılır;
– müqavilələr bağlanılır;
– rəsmi maliyyə əməliyyatları həyata keçirilir.
MMC dövlət qeydiyyatından keçdikdən sonra vergi uçotuna alınır.
Kommersiya hüquqi şəxsi nədir?
Kommersiya hüquqi şəxsi gəlir əldə etmək məqsədilə yaradılan təşkilatdır.
MMC, ASC və digər kommersiya təşkilatları bu kateqoriyaya daxildir.
Onların əsas məqsədi sahibkarlıq fəaliyyəti göstərmək və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun mənfəət əldə etməkdir.
Xarici investisiyalı MMC nədir?
Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, xarici fiziki və ya hüquqi şəxslərin iştirakı ilə yaradılan Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət xarici investisiyalı MMC hesab edilir. Belə şirkətlərin qeydiyyatı zamanı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş əlavə sənədlər və prosedurlar tətbiq oluna bilər.
Hüquqi anlayışların düzgün başa düşülməsi qeydiyyat prosesinin daha səmərəli həyata keçirilməsinə kömək edir.
Bu biliklər:
– sənədlərin düzgün hazırlanmasını;
– məlumatların düzgün təqdim edilməsini;
– qeydiyyat prosesinin gecikməsinin qarşısının alınmasını;
– hüquqi risklərin azaldılmasını;
– gələcək korporativ idarəetmənin düzgün qurulmasını təmin edir.
Biznes fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl qanunvericilikdə istifadə olunan terminlərin mahiyyətini bilmək hər bir sahibkar üçün vacibdir.
Hüquqi şəxsin yaradılması yalnız dövlət qeydiyyatından ibarət deyil. Bu proses qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hüquqi anlayışların düzgün tətbiq edilməsini də tələb edir.
Hüquqi şəxs, MMC, təsisçi, hüquqi ünvan, nizamnamə, dövlət reyestri və digər əsas terminlərin mahiyyətini başa düşmək qeydiyyat prosesinin daha düzgün və səmərəli həyata keçirilməsinə imkan yaradır.
Biznes fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl bu anlayışlarla tanış olmaq həm sahibkarın hüquqi məlumatlılığını artırır, həm də gələcək fəaliyyətin möhkəm hüquqi əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edir.
